Kỳ thi riêng “lên ngôi”: Cuộc đua vào đại học ngày càng khốc liệt

Tấm vé vào các trường đại học đang dần chuyển dịch sang các kỳ thi đánh giá năng lực và tư duy. Xu hướng này không chỉ phản ánh sự dịch chuyển trong cách tuyển sinh của các trường đại học, mà còn cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng lớn đối với học sinh lớp 12.

Kỳ thi riêng “hút” thí sinh kỷ lục

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, năm 2025, cả nước có khoảng 759.000 chỉ tiêu tuyển sinh đại học; trong đó hơn 681.000 thí sinh đã nhập học, đạt tỷ lệ trên 90%. Dù xét điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn là phương thức chủ đạo với hơn 50%, song các kỳ thi riêng đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng đáng chú ý.

Nếu năm 2022, tỷ lệ thí sinh nhập học bằng phương thức thi riêng chỉ ở mức 1,3%, thì đến năm 2025 con số này đã vượt 5%. Điều đó cho thấy các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đang dần trở thành “cánh cửa thứ hai” quan trọng để vào đại học.

Thí sinh tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy ngày càng đông trong mùa tuyển sinh đại học 2026.

Hiện nay, hàng loạt cơ sở giáo dục đại học đã tổ chức kỳ thi riêng như: kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Quốc gia Hà Nội; kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội; kỳ thi chuyên biệt của Trường Đại học Sư phạm TP.HCM hay bài thi TestAS của Trường Đại học Việt Đức.

Đáng chú ý, năm 2026, nhiều kỳ thi riêng tiếp tục ghi nhận số lượng đăng ký tăng mạnh. Riêng kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM (V-ACT) đợt 2 tổ chức ngày 24/5/2026 đã có tới 169.935 thí sinh hoàn tất đóng lệ phí dự thi, tăng hơn 77% so với cùng kỳ năm trước.

Theo nhiều chuyên gia giáo dục, sự gia tăng này đến từ tâm lý muốn “mở rộng cơ hội” của thí sinh trong bối cảnh các trường đại học ngày càng đa dạng hóa phương thức xét tuyển.

Không còn “đặt cược” vào một kỳ thi

Nhiều năm trước, phần lớn thí sinh chỉ tập trung vào kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển đại học. Tuy nhiên hiện nay, xu hướng “đa chiến tuyến” ngày càng phổ biến khi học sinh đồng thời tham gia thi tốt nghiệp, thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và xét học bạ.

TS Mai Đức Toàn - chuyên gia hướng nghiệp, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh, Trường Đại học Gia Định (GDU) nhận định: “Các kỳ thi riêng giúp thí sinh gia tăng cơ hội xét tuyển vào những trường có sử dụng kết quả kỳ thi này. Việc số lượng đăng ký tăng cao qua từng năm là điều dễ hiểu khi đây được xem là giải pháp mở rộng cơ hội trúng tuyển”.

TS Mai Đức Toàn – Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh Trường Đại học Gia Định chia sẻ về xu hướng gia tăng các kỳ thi riêng trong tuyển sinh đại học.

Theo TS Toàn, điểm quan trọng nhất của các kỳ thi riêng là phải đảm bảo khả năng phân loại năng lực người học, từ đó tạo ra sự công bằng và khách quan trong tuyển sinh.

Ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho biết, các trường hiện phải tinh gọn phương thức tuyển sinh, đồng thời tăng cường kết hợp nhiều tiêu chí đánh giá thay vì phụ thuộc vào một nguồn dữ liệu duy nhất.

Đại học chuyển hướng tuyển sinh đa tiêu chí

Theo quy chế tuyển sinh năm 2026, dù xét tuyển bằng phương thức nào, thí sinh vẫn phải đáp ứng ngưỡng tối thiểu 15 điểm thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển. Trong đó, môn Toán hoặc Ngữ văn sẽ chiếm trọng số 1/3.

Điều này đồng nghĩa, các kỳ thi riêng không thay thế hoàn toàn kỳ thi tốt nghiệp THPT mà đóng vai trò bổ sung, giúp trường đại học có thêm cơ sở đánh giá năng lực toàn diện của thí sinh.

Các trường đại học ngày càng ưu tiên mô hình tuyển sinh đa tiêu chí nhằm đánh giá toàn diện năng lực thí sinh.

Nhiều chuyên gia cho rằng, xu hướng tuyển sinh trong thời gian tới sẽ chuyển mạnh sang mô hình “đa dữ liệu”, kết hợp học bạ, điểm thi tốt nghiệp, đánh giá năng lực cùng các tiêu chí bổ sung khác như ngoại ngữ, kỹ năng hay hoạt động trải nghiệm.

Trong bối cảnh đó, thí sinh cần thay đổi chiến lược ôn tập thay vì chỉ tập trung vào một kỳ thi duy nhất. Việc xây dựng lộ trình học tập dài hạn, bám sát kiến thức lớp 12 và chủ động tìm hiểu các phương thức xét tuyển sẽ giúp gia tăng lợi thế cạnh tranh.

Không chỉ là một xu hướng tuyển sinh mới, sự bùng nổ của các kỳ thi riêng còn phản ánh yêu cầu ngày càng cao của giáo dục đại học trong việc tìm kiếm những thí sinh có năng lực toàn diện, tư duy linh hoạt và khả năng thích ứng tốt với môi trường học tập hiện đại.

Theo Báo giáo dục và Thời đại