Cần lộ trình hài hòa để tránh "Cú sốc" cho các trường và áp lực lên giảng viên, thạc sĩ

Đề xuất nâng chuẩn đội ngũ giảng viên, đặc biệt là yêu cầu tăng số lượng tiến sĩ trong mỗi chương trình đào tạo đại học, đang thu hút nhiều sự quan tâm. Dù được xem là bước đi cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, chính sách này cũng đặt ra không ít thách thức cho các cơ sở đào tạo, đòi hỏi một lộ trình triển khai phù hợp, hài hòa giữa mục tiêu chuẩn hóa và điều kiện thực tiễn.

Các tân Thạc sĩ GDU nhận bằng tốt nghiệp, ghi dấu chặng đường học tập và nỗ lực.

Bước đi đúng hướng để nâng tầm chất lượng

Trước hết, phải khẳng định rằng đề xuất yêu cầu mỗi chương trình đào tạo trình độ đại học phải có tối thiểu 7 giảng viên trình độ tiến sĩ là một bước đi mạnh mẽ của Bộ GD&ĐT trong việc chuẩn hóa đội ngũ giảng viên.

Việc này thể hiện quyết tâm chính trị trong việc nâng cao hàm lượng trí tuệ và chất lượng nghiên cứu khoa học tại các trường đại học.

Khi giảng viên có trình độ cao hơn, không chỉ chất lượng giảng dạy được nâng lên mà năng lực nghiên cứu khoa học của nhà trường cũng được củng cố. Đây là nền tảng quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học tiệm cận chuẩn quốc tế và phát triển bền vững.

Giảng viên Thạc sĩ không chỉ vững chuyên môn mà còn linh hoạt trong phương pháp giảng dạy hiện đại.

Đây là "đòn bẩy" buộc các cơ sở đào tạo phải nhìn nhận lại chiến lược nhân sự, không thể mãi bằng lòng với đội ngũ hiện có mà phải đầu tư thực chất vào chiều sâu năng lực của người thầy.

Tuy nhiên, để một chính sách tốt đi vào cuộc sống mà không gây ra những "cú sốc" hệ thống, cần một cái nhìn đa chiều và hài hòa hơn giữa lý tưởng và thực tiễn.

Áp lực thời gian và những hệ lụy xã hội "từ xa"

ThS. Trịnh Hữu Chung bày tỏ sự băn khoăn về thời điểm áp dụng. Để đào tạo một Tiến sĩ, lộ trình nhanh nhất là 3 năm, nhưng thực tế thường kéo dài 5-6 năm do đặc thù vừa làm vừa học, nhất là với những thạc sĩ trẻ đang là lực lượng giảng dạy nòng cốt.

Việc yêu cầu tăng lên 7 tiến sĩ, đồng thời siết chặt hệ số giảng viên thạc sĩ (chỉ còn 0,75) theo Thông tư 34 sẽ vô hình trung tạo ra một cuộc “chạy đua bằng cấp”.

Đại diện Trường Đại học Gia Định chia sẻ những thách thức trong việc nâng cao học vị song song với đảm bảo chất lượng giảng dạy.

Ông Chung phân tích: “Nhìn rộng ra bối cảnh xã hội, nếu các trường quá tập trung vào đối tượng này, sinh viên sau khi tốt nghiệp cử nhân sẽ có xu hướng học thẳng lên thạc sĩ, tiến sĩ để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. Quá trình học kéo dài liên tục khiến người học tốn kém chi phí, trong khi nền tảng kinh nghiệm thực tiễn chưa vững vàng. Các trường lại thiếu hụt nhân lực.”

Xét dưới góc độ nhân văn và chính sách dân số, sau khi hoàn thành học vị Tiến sĩ, giảng viên thường đã chạm ngưỡng 30 tuổi hoặc hơn – giai đoạn bắt đầu lập gia đình và sinh con.

“Việc áp lực cống hiến chuyên môn ngay sau khi nhận bằng có thể xung đột với chính sách khuyến khích sinh con trước tuổi 35 của Nhà nước. Đây là một điểm chạm cần được tính toán để đảm bảo sự phát triển bền vững cho đội ngũ trí thức trẻ, đặc biệt là nữ giới”, ông Chung chia sẻ.

"Cơn khát" nhân lực ở những ngành đặc thù

Không chỉ là câu chuyện cá nhân, áp lực còn đè nặng lên các cơ sở đào tạo.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu mỗi chương trình đào tạo phải có tối thiểu 7 tiến sĩ tham gia chủ trì càng khiến nhiều trường, đặc biệt là những cơ sở còn hạn chế về nguồn lực, gặp khó khăn.

Thực tế, ngay cả các đại học lớn cũng đang “trầy trật” trong việc tìm kiếm nguồn tuyển Tiến sĩ cho các ngành mới hoặc ngành đặc thù. Ở Việt Nam hiện nay, tìm được Tiến sĩ đúng chuyên ngành Báo chí - Truyền thông, Quan hệ công chúng, hay các ngành "thời thượng" như Trí tuệ nhân tạo (AI), Logistics, và một số ngành Ngôn ngữ là cực kỳ khó khăn.

Bài toán kinh tế: Học phí và sự "tiếc nuối" đội ngũ thạc sĩ trẻ

Một vấn đề thực tế khác được ông Chung chỉ ra là áp lực tài chính. Khi buộc phải trả lương cao để thu hút Tiến sĩ trong bối cảnh các trường tự chủ chủ yếu dựa vào học phí, gánh nặng tài chính cuối cùng sẽ đổ dồn lên vai người học.

Đội ngũ Thạc sĩ trẻ năng động, nhanh nhạy với công nghệ, tạo nên môi trường học tập gần gũi và cập nhật.

Bên cạnh đó, không nên phủ nhận vai trò của đội ngũ Thạc sĩ trẻ.

“Họ có điểm mạnh là khả năng tiếp cận công nghệ cực nhanh, có sự thấu hiểu tâm lý của sinh viên. Sự năng động, nhiệt huyết và khả năng truyền cảm hứng của các giảng viên thạc sĩ trẻ là một mảnh ghép quan trọng tạo nên môi trường đại học đa sắc màu và thực tiễn”, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định nhấn mạnh.

Đề xuất lộ trình hài hòa

Từ những trăn trở trên, ThS. Trịnh Hữu Chung đề xuất cơ quan quản lý cần xem xét số lượng tiến sĩ và một lộ trình áp dụng linh hoạt hơn. Trong đó chú trọng một số ngành đặc thù cần có tiêu chuẩn riêng cho các ngành công nghệ mới hoặc ngành khó tuyển dụng Tiến sĩ để không triệt tiêu cơ hội phát triển các ngành học theo xu thế.

Mặt khác, tăng cường hậu kiểm thay vì siết chặt tiền kiểm. Thay vì chỉ nhìn vào con số giảng viên trên giấy tờ, hãy giám sát chặt chẽ đầu ra, năng lực công bố khoa học và chất lượng sinh viên tốt nghiệp.

Việc xây dựng cơ chế khen thưởng phù hợp được xem là giải pháp thúc đẩy chất lượng đội ngũ giảng viên.

Hoàn thiện cơ chế tài chính, giảm giờ giảng và có các giải thưởng vinh danh để giảng viên có động lực thực chất trong việc nâng cao trình độ, thay vì học chỉ để "đủ chỉ tiêu".

Việc nâng cao chất lượng đào tạo là mục tiêu chung của các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả bền vững, cần một cách tiếp cận hài hòa giữa chuẩn hóa và thực tiễn, giữa yêu cầu học thuật và điều kiện phát triển của đội ngũ giảng viên trong bối cảnh xã hội hiện nay.