Tìm giải pháp kiểm soát trách nhiệm pháp lý khi ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực
Lượt xem: 6Trí tuệ nhân tạo ngày càng thâm nhập sâu vào các lĩnh vực y dược, tư pháp, tài chính và quản lý dữ liệu, song hành lang pháp lý về kiểm soát rủi ro và phân định trách nhiệm vẫn còn nhiều khoảng trống.
Bài toán xác lập giới hạn sử dụng công nghệ, bảo vệ dữ liệu và quy trách nhiệm trong các lĩnh vực gắn liền với quyền lợi con người là trọng tâm của Hội nghị Khoa học cấp Quốc gia năm 2026 chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đến lĩnh vực pháp luật”.
Sự kiện do Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế, Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp tổ chức ngày 30/10 tại TP.HCM, tập trung bàn giải pháp hoàn thiện thể chế trước làn sóng chuyển đổi số.
Thách thức phân định trách nhiệm từ thực tiễn ứng dụng
Phát biểu khai mạc, PGS-TS Phạm Văn Song, Quyền Hiệu trưởng GDU, nhận định AI đang tác động sâu rộng từ xây dựng, thực thi pháp luật đến tố tụng, xét xử, nghiên cứu và đào tạo.
“Câu hỏi đặt ra không còn là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI như thế nào và kiểm soát trách nhiệm ra sao. Trong khi công nghệ phát triển nhanh, hành lang pháp lý vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, đặc biệt về phạm vi ứng dụng, trách nhiệm của các bên và cơ chế xử lý khi phát sinh rủi ro” - ông Song chia sẻ thêm.
PGS-TS Phạm Văn Song - Quyền Hiệu trưởng GDU phát biểu tại hội nghị.
Những khoảng trống này thể hiện rõ nét khi đưa công nghệ vào các lĩnh vực đặc thù tại phiên toàn thể, từ bảo vệ dữ liệu cá nhân đến bán lẻ thuốc và hoạt động xét xử.
Trong tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: tiếp cận từ Luật Dược số 44/2024/QH15”, Thạc sĩ - dược sĩ Nguyễn Công Hậu, giảng viên Khoa Khoa học sức khỏe (GDU), nêu thực tế nếu chatbot đưa ra khuyến nghị dùng thuốc mà thiếu kiểm duyệt chuyên môn y dược, việc quy trách nhiệm khi xảy ra rủi ro sức khỏe sẽ rất phức tạp. Ông đề xuất dược sĩ chịu trách nhiệm chuyên môn với nội dung đã kiểm duyệt, nhưng không chịu trách nhiệm cá nhân về những lỗi kỹ thuật vượt quá khả năng phát hiện hợp lý.
Ở lĩnh vực tư pháp, Thạc sĩ Thẩm phán Lê Thiết Hùng, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị, chỉ ra rủi ro khi ứng dụng trợ lý ảo hỗ trợ xét xử. Theo ông Hùng, hệ thống AI có thể gây “ô nhiễm thuật ngữ” khi trả về kết quả không phản ánh đúng bản chất vụ việc, dẫn đến hiểu sai hoặc nhầm lẫn pháp lý. Vì vậy, công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, còn thẩm phán giữ trách nhiệm cuối cùng trong kiểm tra, đối chiếu và viện dẫn thông tin trước khi phán quyết.
Hoàn thiện thể chế và định hình trật tự pháp lý mới
Không chỉ dừng ở từng ngành riêng lẻ, PGS-TS Bùi Kim Hiếu, Trưởng khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế (GDU), cho rằng tác động của AI cần được nhìn nhận đa chiều vì một ứng dụng công nghệ có thể chạm tới nhiều lĩnh vực pháp luật cùng lúc.
“Một vấn đề như dữ liệu cá nhân có thể đồng thời liên quan đến quyền riêng tư, trách nhiệm của doanh nghiệp, an ninh mạng và quản trị công nghệ” - ông Hiếu chia sẻ.
Để lấp dần các khoảng trống thể chế, hội nghị tập trung thảo luận năm nhóm nội dung gồm khung pháp lý về AI và hoàn thiện thể chế số; pháp luật dân sự, tài sản và sở hữu trí tuệ; ứng dụng AI trong tài chính – ngân hàng, quản trị doanh nghiệp và quản lý nhà nước; an ninh mạng, dữ liệu cá nhân và đạo đức AI; cùng ứng dụng AI trong tư pháp, đào tạo luật và khuyến nghị chính sách.
Nhiều vấn đề cấp thiết trong đời sống số như trách nhiệm bồi thường khi AI gây thiệt hại, bản quyền sản phẩm do AI tạo sinh, lừa đảo công nghệ cao và nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu của doanh nghiệp cũng được mổ xẻ nhằm tìm hướng quản trị phù hợp.
GS-TS Võ Khánh Vinh - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật (ngồi giữa) tham gia hội nghị.
Nhìn nhận sự thay đổi trong mối quan hệ giữa công nghệ và pháp luật, GS-TS Võ Khánh Vinh, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật, Cố vấn cao cấp Trường Đại học Kiểm sát, cho biết đã tổng hợp hơn 47.000 văn bản pháp luật còn hiệu lực ở cấp Trung ương và địa phương thông qua AI, cho thấy tiềm năng lớn trong hệ thống hóa và khai thác dữ liệu pháp lý.
Theo ông, bài toán đặt ra không chỉ là xây dựng quy định quản lý AI, mà còn định hình một trật tự pháp lý mới nơi con người, pháp luật và AI cùng tồn tại, tương tác, đòi hỏi nâng cao năng lực trí tuệ con người và xác lập nguyên tắc để công nghệ phục vụ xã hội.
Năm 2026, GDU cũng tổ chức và tham gia nhiều hoạt động học thuật như Hội thảo quốc gia “Chuyển dịch sang Kinh tế tuần hoàn: Hoàn thiện thể chế pháp lý và Mô hình kinh tế đột phá”, Hội thảo “AI Transformation: Chuyển đổi AI trong giáo dục đại học” và Hội thảo quốc tế STAIS 2026 về công nghệ thông minh và phát triển bền vững, mở rộng không gian nghiên cứu liên ngành cho giảng viên và người học.
